Lehistan Stories · Odcinek 6
Słownik Menińskiego
Cztery ogromne tomy, dzięki którym Europa uczyła się tureckiego. Rok 1680.
1623–1698 · 87 s
Opowieść
W latach 40. XVII wieku młody uczony z Lotaryngii, François Mesgnien, zamieszkał w Polsce.
Polska przyjęła go za swojego i tak stał się Franciszkiem Menińskim.
W 1653 roku wyruszył z polskim poselstwem do Stambułu.
Tam nauczył się tureckiego. Jednym z jego nauczycieli był Wojciech Bobowski, Polak na dworze sułtana.
Meniński został głównym tłumaczem poselstwa, a później posłem Polski u sułtana.
W 1661 roku przeniósł się do Wiednia, by służyć cesarzowi jako tłumacz.
Tam przez lata pracował nad dziełem życia: słownikiem tureckiego, arabskiego i perskiego, objaśnionym po łacinie.
W 1680 roku wydrukowano go w czterech ogromnych tomach: Thesaurus, czyli skarbiec języków wschodnich.
W 1683 roku armia osmańska oblegała Wiedeń. Według dawnych relacji przepadła wtedy znaczna część nakładu.
Oblężenie przełamała odsiecz prowadzona przez króla Polski Jana III Sobieskiego.
Ale słownik przetrwał. Przez pokolenia Europejczycy uczyli się tureckiego z kart Menińskiego.
Do dziś jest skarbem dla każdego, kto bada turecczyznę jego czasów.
Co jest udokumentowane, a co opowiadane
Jego dzieło jest udokumentowane: Thesaurus Linguarum Orientalium (Wiedeń, 1680, cztery tomy in folio), lata pracy jako tłumacz w Stambule i Wiedniu oraz nauka u Wojciecha Bobowskiego są opisane w słowniku biograficznym Chalmersa, w Encyclopaedia Britannica z 1797 roku i we współczesnych opracowaniach. O utracie znacznej części nakładu podczas oblężenia w 1683 roku mówią tylko dawne relacje, dlatego film mówi „według dawnych relacji”. Często powtarzana opowieść o spaleniu jego drukarni nie znalazła potwierdzenia i film jej nie używa; nie znaleziono też bezpośredniego związku Menińskiego z Janem III Sobieskim: film łączy ich tylko przez oblężenie.
Źródła
- Wikipedia, Franciscus a Mesgnien Meninski
- A. Chalmers, The General Biographical Dictionary (1812–1817), "Meninski"
- Encyclopaedia Britannica, 3rd edition (1797), "Meninski"
- Encyclopaedia Iranica, "Poland iii. Iranian studies"
- F. Meninski, Thesaurus Linguarum Orientalium, ed. S. Stachowski (Istanbul, 2000)
- Marzanna Pomorska, Maciej Kwaśniewski, Za co Polacy kochają Turcję / Polonyalılar Türkiye'yi neden sever (2023)
Źródła i prawa
Opowieści korzystają z książki Za co Polacy kochają Turcję / Polonyalılar Türkiye'yi neden sever Marzanny Pomorskiej i Macieja Kwaśniewskiego (2023). Książka jest dziełem jej autorów: opowiadamy własnymi słowami, każdy fakt sprawdzamy niezależnie i nie powielamy jej tekstu ani stron.
Historyczne obrazy są w domenie publicznej. Przy każdym podajemy autora, kolekcję i źródło.
Obrazy archiwalne
- François à Mesgnien (Franciszek Meniński), Antoni Oleszczyński, 1830 (domena publiczna)
- Wojciech Bobowski, Antoni Oleszczyński, 1830, Polona (domena publiczna)
- View of Istanbul, Matrakçı Nasuh, c. 1537 (domena publiczna)
- Vienna in 1683, Folbert van Alten-Allen (domena publiczna)
- Impressio librorum, after Jan van der Straet (Stradanus), c. 1590, British Museum (domena publiczna)
- The siege of Vienna by the Turks in 1683, Romeyn de Hooghe (domena publiczna)
- Portrait of Jan III Sobieski, Daniel Schultz, 1673 (domena publiczna)
Sceny oznaczone „Illustration” są wygenerowane przez sztuczną inteligencję i nie przedstawiają prawdziwych osób. Lektor i muzyka powstały przy użyciu narzędzi AI.
Filmy i teksty © TURKPOL, udostępniane na licencji Creative Commons BY-NC 4.0: możesz je udostępniać i przetwarzać w celach niekomercyjnych, podając „TURKPOL, Lehistan Stories” i link do tej strony.
Licencja: CC BY-NC 4.0 · W sprawie innego wykorzystania napisz na info@turkpol.org.pl.