Lehistan Stories · Odcinek 5
Wojciech Bobowski, czyli Ali Ufki
Stambuł, XVII wiek: młody Polak zostaje muzykiem na dworze sułtana, zapisuje jego muzykę i przekłada Biblię na turecki.
1610–1675 · 79 s
Opowieść
Prawie czterysta lat temu młody Polak został muzykiem na dworze sułtana.
Wojciech Bobowski urodził się około 1610 roku we Lwowie, a może w Bobowej, którą przywołuje jego nazwisko.
Jako młody człowiek trafił do niewoli, według większości relacji w czasie najazdu tatarskiego, i został sprzedany w Stambule.
Trafił do pałacu, gdzie grał na santurze i uczył się wielu języków.
Przyjął islam i imię Ali Ufki.
Na dworze rzadko zapisywano muzykę: mistrzowie uczyli uczniów ze słuchu.
Ali Ufki zapisał setki utworów europejskimi nutami. To jedne z najstarszych zapisów muzyki osmańskiej.
Po wielu latach opuścił pałac jako wolny człowiek i pracował jako tłumacz europejskich posłów.
W latach 60. XVII wieku przełożył dla posła niderlandzkiego całą Biblię na turecki.
Ułożył też czternaście psalmów tureckim wierszem, do europejskich melodii w osmańskich makamach.
Zmarł w Stambule około 1675 roku.
Dziś muzycy na całym świecie wciąż grają pieśni, które ocalił.
Co jest udokumentowane, a co opowiadane
Jego dzieło jest udokumentowane: zbiór zapisanej przez niego muzyki, Mecmûa-i Sâz ü Söz, przechowuje British Library (Sloane 3114), drugi rękopis jest w Paryżu (BnF, Turc 292), a jego turecki przekład Biblii, wykonany w latach 1662–1664 dla posła niderlandzkiego Levinusa Warnera, znajduje się w Bibliotece Uniwersytetu w Lejdzie. Jego młodość nie jest: miejsce urodzenia (Lwów lub Bobowa), rok i okoliczności niewoli różnią się w źródłach, dlatego film mówi „a może” i „według większości relacji”. Film mówi „jedne z najstarszych” zapisów, a nie „pierwsze”, bo istniały starsze osmańskie systemy notacji. Opowieść, że przekład Biblii zlecił sułtan, to mit i film jej nie używa.
Źródła
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ali Ufkî Bey"
- C. Behar, Ali Ufki ve Mezmurlar (1990)
- British Library, Sloane MS 3114: Mecmûa-i Sâz ü Söz
- Leiden University Library, Legatum Warnerianum: the Turkish Bible of Ali Ufki
- Wikipedia, Ali Ufki
- Marzanna Pomorska, Maciej Kwaśniewski, Za co Polacy kochają Turcję / Polonyalılar Türkiye'yi neden sever (2023)
Źródła i prawa
Opowieści korzystają z książki Za co Polacy kochają Turcję / Polonyalılar Türkiye'yi neden sever Marzanny Pomorskiej i Macieja Kwaśniewskiego (2023). Książka jest dziełem jej autorów: opowiadamy własnymi słowami, każdy fakt sprawdzamy niezależnie i nie powielamy jej tekstu ani stron.
Historyczne obrazy są w domenie publicznej. Przy każdym podajemy autora, kolekcję i źródło.
Obrazy archiwalne
- Constantinopolis, Matthäus Merian, 1635 (domena publiczna)
- Leopolis (Lwów), Braun & Hogenberg, 1618 (domena publiczna)
- Wojciech Bobowski (imagined portrait), Antoni Oleszczyński, 19th century (domena publiczna)
- Musicians and dancers, Levni, c. 1720 (domena publiczna)
- Ambassador Cornelis Calkoen at his audience with Sultan Ahmed III, Jean-Baptiste Vanmour, 1727, Rijksmuseum (domena publiczna)
- Istanbul seen from the Dutch embassy in Pera, Jean-Baptiste Vanmour, Rijksmuseum (domena publiczna)
Sceny oznaczone „Illustration” są wygenerowane przez sztuczną inteligencję i nie przedstawiają prawdziwych osób. Lektor i muzyka powstały przy użyciu narzędzi AI.
Filmy i teksty © TURKPOL, udostępniane na licencji Creative Commons BY-NC 4.0: możesz je udostępniać i przetwarzać w celach niekomercyjnych, podając „TURKPOL, Lehistan Stories” i link do tej strony.
Licencja: CC BY-NC 4.0 · W sprawie innego wykorzystania napisz na info@turkpol.org.pl.