Lehistan Stories · 6. bölüm
Meninski'nin sözlüğü
Avrupa Türkçe öğrensin diye dört dev cilt, 1680'de basıldı.
1623–1698 · 87 sn
Hikâye
1640'larda Lorraine'den genç bir bilgin, François Mesgnien, Polonya'ya yerleşti.
Polonya onu bağrına bastı ve adı Franciszek Meniński oldu.
1653'te bir Polonya elçilik heyetiyle İstanbul'a gitti.
Orada Türkçe öğrendi. Hocalarından biri, sultanın sarayındaki Polonyalı Wojciech Bobowski'ydi.
Meninski heyetin baş tercümanı, ardından Polonya'nın sultan nezdindeki elçisi oldu.
1661'de Viyana'ya taşındı ve imparatorun hizmetine tercüman olarak girdi.
Orada yıllarca hayatının eseri üzerinde çalıştı: Türkçe, Arapça ve Farsçayı Latince açıklayan bir sözlük.
1680'de dört dev cilt hâlinde basıldı: Thesaurus, yani Doğu Dilleri Hazinesi.
1683'te Osmanlı ordusu Viyana'yı kuşattı. Eski kayıtlara göre baskının büyük kısmı o sırada yok oldu.
Kuşatmayı, Polonya Kralı III. Jan Sobieski'nin komutasındaki yardım ordusu kırdı.
Ama sözlük yaşamaya devam etti. Avrupalılar kuşaklar boyunca Türkçeyi Meninski'nin sayfalarından öğrendi.
Bugün de o dönemin Türkçesini inceleyen herkes için bir hazinedir.
Belgelenen ve anlatılan
Eseri belgelidir: Thesaurus Linguarum Orientalium (Viyana, 1680, dört büyük cilt), İstanbul ve Viyana'daki tercümanlık yılları ve Wojciech Bobowski'den aldığı dersler Chalmers'ın biyografi sözlüğünde, 1797 tarihli Encyclopaedia Britannica'da ve günümüz kaynaklarında yer alır. Baskının büyük kısmının 1683 kuşatmasında yok olduğu bilgisi yalnızca eski kayıtlara dayanır; bu yüzden film "Eski kayıtlara göre" der. Matbaasının yandığı yönündeki yaygın anlatı doğrulanamadı ve filmde kullanılmadı; Meninski ile III. Jan Sobieski arasında doğrudan bir bağ da bulunamadı: film ikisini yalnızca kuşatma üzerinden birleştirir.
Kaynaklar
- Wikipedia, Franciscus a Mesgnien Meninski
- A. Chalmers, The General Biographical Dictionary (1812–1817), "Meninski"
- Encyclopaedia Britannica, 3rd edition (1797), "Meninski"
- Encyclopaedia Iranica, "Poland iii. Iranian studies"
- F. Meninski, Thesaurus Linguarum Orientalium, ed. S. Stachowski (Istanbul, 2000)
- Marzanna Pomorska, Maciej Kwaśniewski, Za co Polacy kochają Turcję / Polonyalılar Türkiye'yi neden sever (2023)
Künye ve haklar
Hikâyeler, Marzanna Pomorska ile Maciej Kwaśniewski'nin Za co Polacy kochają Turcję / Polonyalılar Türkiye'yi neden sever (2023) kitabından yararlanır. Kitap yazarlarının eseridir: hikâyeleri kendi sözlerimizle anlatıyor, her bilgiyi bağımsız olarak doğruluyor ve kitabın metnini ya da sayfalarını kullanmıyoruz.
Tarihî tablolar kamu malıdır. Her biri ressamı, koleksiyonu ve kaynağıyla birlikte anılır.
Arşiv görselleri
- François à Mesgnien (Franciszek Meniński), Antoni Oleszczyński, 1830 (kamu malı)
- Wojciech Bobowski, Antoni Oleszczyński, 1830, Polona (kamu malı)
- View of Istanbul, Matrakçı Nasuh, c. 1537 (kamu malı)
- Vienna in 1683, Folbert van Alten-Allen (kamu malı)
- Impressio librorum, after Jan van der Straet (Stradanus), c. 1590, British Museum (kamu malı)
- The siege of Vienna by the Turks in 1683, Romeyn de Hooghe (kamu malı)
- Portrait of Jan III Sobieski, Daniel Schultz, 1673 (kamu malı)
"Illustration" olarak işaretlenen sahneler yapay zekâ ile üretilmiştir ve gerçek kişileri göstermez. Seslendirme ve müzik yapay zekâ araçlarıyla hazırlanmıştır.
Filmler ve metinler © TURKPOL'dür ve Creative Commons BY-NC 4.0 lisansıyla paylaşılır: "TURKPOL, Lehistan Stories" adını ve bu sayfanın bağlantısını vererek ticari olmayan amaçlarla paylaşabilir ve uyarlayabilirsiniz.
Lisans: CC BY-NC 4.0 · Başka kullanımlar için info@turkpol.org.pl adresine yazın.