Lehistan Stories · 5. bölüm
Wojciech Bobowski, nam-ı diğer Ali Ufki
17. yüzyılda İstanbul: genç bir Leh sultanın sarayında müzisyen olur, sarayın müziğini yazıya geçirir ve Kitab-ı Mukaddes'i Türkçeye çevirir.
1610–1675 · 79 sn
Hikâye
Yaklaşık dört yüz yıl önce genç bir Leh, sultanın sarayında müzisyen oldu.
Wojciech Bobowski 1610 civarında Lviv'de doğdu; belki de soyadının hatırlattığı Bobowa kasabasında.
Gençken esir düştü; çoğu kaynağa göre bir Tatar akınında. Ardından İstanbul'da satıldı.
Saraya alındı; burada santur çaldı ve birçok dil öğrendi.
Müslüman oldu ve Ali Ufki adını aldı.
Sarayda müzik pek yazıya geçirilmezdi: ustalar öğrencilerine kulaktan, meşk ederek öğretirdi.
Ali Ufki yüzlerce eseri Avrupa notasıyla yazıya geçirdi. Bunlar Osmanlı müziğinin en eski yazılı kaynakları arasındadır.
Uzun yıllar sonra saraydan özgür bir insan olarak ayrıldı ve Avrupalı elçilere tercümanlık yaptı.
1660'larda bir Hollanda elçisi için Kitab-ı Mukaddes'in tamamını Türkçeye çevirdi.
On dört mezmuru da Türkçe dizelere döktü; Osmanlı makamlarına uyarlanmış Avrupa ezgileriyle.
1675 civarında İstanbul'da vefat etti.
Bugün dünyanın dört bir yanında müzisyenler, onun kurtardığı ezgileri hâlâ çalıyor.
Belgelenen ve anlatılan
Eserleri belgelidir: notaya aldığı müzik derlemesi Mecmûa-i Sâz ü Söz British Library'de (Sloane 3114), ikinci bir yazma Paris'tedir (BnF, Turc 292); 1662–1664'te Hollanda elçisi Levinus Warner için yaptığı Kitab-ı Mukaddes çevirisi Leiden Üniversitesi Kütüphanesi'ndedir. Gençliği ise belgeli değildir: doğum yeri (Lviv ya da Bobowa), esir düştüğü yıl ve biçimi kaynaklara göre değişir; bu yüzden film "belki de" ve "çoğu kaynağa göre" der. Film "ilk" değil "en eski yazılı kaynaklar arasında" der, çünkü daha eski Osmanlı nota sistemleri vardır. Çeviriyi sultanın emrettiği hikâyesi bir efsanedir ve filmde kullanılmaz.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ali Ufkî Bey"
- C. Behar, Ali Ufki ve Mezmurlar (1990)
- British Library, Sloane MS 3114: Mecmûa-i Sâz ü Söz
- Leiden University Library, Legatum Warnerianum: the Turkish Bible of Ali Ufki
- Wikipedia, Ali Ufki
- Marzanna Pomorska, Maciej Kwaśniewski, Za co Polacy kochają Turcję / Polonyalılar Türkiye'yi neden sever (2023)
Künye ve haklar
Hikâyeler, Marzanna Pomorska ile Maciej Kwaśniewski'nin Za co Polacy kochają Turcję / Polonyalılar Türkiye'yi neden sever (2023) kitabından yararlanır. Kitap yazarlarının eseridir: hikâyeleri kendi sözlerimizle anlatıyor, her bilgiyi bağımsız olarak doğruluyor ve kitabın metnini ya da sayfalarını kullanmıyoruz.
Tarihî tablolar kamu malıdır. Her biri ressamı, koleksiyonu ve kaynağıyla birlikte anılır.
Arşiv görselleri
- Constantinopolis, Matthäus Merian, 1635 (kamu malı)
- Leopolis (Lwów), Braun & Hogenberg, 1618 (kamu malı)
- Wojciech Bobowski (imagined portrait), Antoni Oleszczyński, 19th century (kamu malı)
- Musicians and dancers, Levni, c. 1720 (kamu malı)
- Ambassador Cornelis Calkoen at his audience with Sultan Ahmed III, Jean-Baptiste Vanmour, 1727, Rijksmuseum (kamu malı)
- Istanbul seen from the Dutch embassy in Pera, Jean-Baptiste Vanmour, Rijksmuseum (kamu malı)
"Illustration" olarak işaretlenen sahneler yapay zekâ ile üretilmiştir ve gerçek kişileri göstermez. Seslendirme ve müzik yapay zekâ araçlarıyla hazırlanmıştır.
Filmler ve metinler © TURKPOL'dür ve Creative Commons BY-NC 4.0 lisansıyla paylaşılır: "TURKPOL, Lehistan Stories" adını ve bu sayfanın bağlantısını vererek ticari olmayan amaçlarla paylaşabilir ve uyarlayabilirsiniz.
Lisans: CC BY-NC 4.0 · Başka kullanımlar için info@turkpol.org.pl adresine yazın.